Theo Quyết định, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 gồm ba nội dung chính: Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới; khung thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại; và quy định điều kiện để tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Về Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới, giai đoạn 2026-2030 có 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, bao quát toàn diện các lĩnh vực phát triển nông thôn. Mười tiêu chí gồm: quy hoạch; hạ tầng kinh tế-xã hội; phát triển kinh tế nông thôn; đào tạo nguồn nhân lực; văn hóa, giáo dục, y tế; giảm nghèo và an sinh xã hội; khoa học công nghệ và chuyển đổi số; môi trường và cảnh quan nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công; tiếp cận pháp luật, bảo đảm an ninh, quốc phòng.
Điểm mới nổi bật của Bộ tiêu chí là phân chia xã thành 3 nhóm để áp dụng mức đạt chuẩn phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa phương. Cụ thể, xã nhóm 1 là các xã liền kề đô thị, có định hướng phát triển thành đô thị hoặc có tỷ trọng nông nghiệp thấp; xã nhóm 2 là các xã còn lại; xã nhóm 3 là các xã khu vực II, III thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Cách tiếp cận này khắc phục tình trạng áp dụng “một bộ tiêu chí cho mọi xã”, bảo đảm tính linh hoạt, sát thực tiễn và nâng cao khả năng hoàn thành.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc Trung ương ban hành một bộ tiêu chí thống nhất cho giai đoạn 2026-2030 xuất phát từ bối cảnh cả nước đã tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, các đơn vị hành chính xã sau sắp xếp có quy mô lớn hơn, không gian phát triển được mở rộng. Do đó, yêu cầu xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn này tập trung vào chất lượng, chiều sâu và tính bền vững, thay vì mở rộng về số lượng.
Nhiều nội dung của tiêu chí nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021-2025 đã được tích hợp, cùng với các yêu cầu mới về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế nông thôn hiện đại. Điều này đòi hỏi các địa phương phải có quyết tâm cao, huy động mạnh mẽ nguồn lực để tổ chức thực hiện hiệu quả.
Quyết định cũng quy định khung thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030. Theo đó, xã nông thôn mới hiện đại phải đạt chuẩn nông thôn mới theo yêu cầu đối với xã nhóm 1, có thu nhập bình quân đầu người cao hơn ít nhất 10% so với mức quy định, đồng thời đáp ứng các tiêu chí về hạ tầng số, sử dụng năng lượng tái tạo, phát triển nông nghiệp thông minh, bảo đảm an sinh xã hội, môi trường sống an toàn, xanh-sạch-đẹp và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống. Việc thí điểm được phân cấp cho địa phương, triển khai có chọn lọc để tổng kết, nhân rộng trong giai đoạn sau năm 2030.
Đối với cấp tỉnh, thành phố, Quyết định quy định 13 điều kiện để được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, tăng 5 điều kiện so với giai đoạn trước. Các điều kiện tập trung vào tỷ lệ xã đạt chuẩn, phát triển hạ tầng, giáo dục, y tế, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao mức độ hài lòng của người dân và bảo đảm an ninh, trật tự xã hội.
Việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới, góp phần nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững trong thời kỳ mới.