Những yêu cầu mới từ cơ sở
Thực tế tại các địa phương đăng ký đạt chuẩn cho thấy, việc thực hiện bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026-2030 đang có những chuyển biến tích cực, song cũng đặt ra không ít áp lực. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, đến nay, 13/14 xã đã báo cáo kết quả thực hiện. Trong đó, Cam Lộ và Bắc Trạch đang dẫn đầu với 5/10 tiêu chí đạt, tương ứng lần lượt 42/47 và 37/47 chỉ tiêu.
Các xã Vĩnh Linh, Hải Lăng và Triệu Phong đã đạt 4/10 tiêu chí; Cửa Tùng, Quảng Ninh, Trường Ninh, Tuyên Phú và Hiếu Giang đạt 3/10 tiêu chí. Đáng chú ý, Cửa Tùng, Vĩnh Linh và Hải Lăng đã hoàn thành từ 37-38/47 chỉ tiêu. Kết quả này cho thấy nhiều địa phương đã có nền tảng tương đối tốt, song vẫn cần tăng tốc hoàn thiện những tiêu chí, chỉ tiêu còn thiếu để đáp ứng đầy đủ yêu cầu của bộ tiêu chí mới.
Tại Cam Lộ, địa phương đang dẫn đầu về số tiêu chí đạt được, song việc nâng chất theo yêu cầu mới vẫn là bài toán không dễ. Thu nhập bình quân đầu người ước đạt 78,7 triệu đồng/người/năm, tăng 1,84 lần so với năm 2020, cho thấy nền tảng kinh tế - xã hội của địa phương có bước phát triển đáng kể. Tuy nhiên, trước những yêu cầu cao hơn về chuyển đổi số, hạ tầng số nông thôn, môi trường sinh thái, quy hoạch và cảnh quan, địa phương vẫn phải tiếp tục huy động nguồn lực, đồng thời vận động người dân thay đổi phương thức, thói quen trong sản xuất và sinh hoạt.
Tương tự, tại Lệ Thủy, một trong những địa phương đăng ký phấn đấu đạt chuẩn NTM năm 2026, qua rà soát mới đạt 1/10 tiêu chí với 28/47 chỉ tiêu; còn 9 tiêu chí và 19 chỉ tiêu chưa đạt. Tuy nhiên, địa phương có nhiều lợi thế để tạo chuyển biến, nhất là quỹ đất nông nghiệp hơn 4.000 ha, cùng dư địa phát triển sản xuất hàng hóa. Việc tích tụ ruộng đất, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp.
Cam Lộ và Lệ Thủy là hai địa phương được tỉnh lựa chọn triển khai thí điểm xây dựng xã NTM hiện đại giai đoạn 2026-2030. Đây là hướng đi cho thấy yêu cầu xây dựng NTM trong giai đoạn mới không dừng ở việc hoàn thành các tiêu chí, mà phải tạo được nền tảng phát triển lâu dài, trong đó kinh tế nông thôn, chuyển đổi số, môi trường, chất lượng dịch vụ và đời sống người dân cần được quan tâm đồng bộ.
Tập trung nguồn lực, tháo gỡ “điểm nghẽn”
Thực tế tại Cam Lộ và Lệ Thủy cũng phần nào cho thấy những khó khăn chung của các địa phương khi bước vào thực hiện bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026-2030. Đến nay, toàn tỉnh chưa có xã đạt chuẩn theo bộ tiêu chí mới. Qua rà soát, 69 xã mới chỉ hoàn thành 118 tiêu chí, bình quân 1,7 tiêu chí/xã. Trong đó, tiêu chí 3 về phát triển kinh tế nông thôn mới chỉ có 1 xã đạt; tiêu chí 9 về xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công có 26 xã đạt.
Theo ông Nguyễn Quốc Tuấn, Phó Chánh Văn phòng điều phối NTM, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Quản lý chất lượng, bộ tiêu chí xã NTM giai đoạn 2026-2030 có nhiều nội dung mới, yêu cầu cao hơn so với giai đoạn trước, nhất là các tiêu chí về quy hoạch, thu nhập, môi trường, chuyển đổi số, thương mại điện tử, dịch vụ công trực tuyến, giáo dục, y tế và ứng dụng công nghệ thông minh.
Như vậy, xây dựng NTM trong giai đoạn mới không còn đơn thuần là hoàn thiện cơ sở hạ tầng hay tăng số lượng tiêu chí đạt được, mà trọng tâm ngày càng chuyển sang nâng cao năng lực phát triển kinh tế nông thôn, tổ chức lại sản xuất, tạo việc làm, nâng thu nhập và chất lượng các dịch vụ thiết yếu cho người dân.
Trên cơ sở rà soát thực trạng, tỉnh đang tập trung chỉ đạo, hỗ trợ 14 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn NTM năm 2026, gồm Quảng Ninh, Lệ Thủy, Nam Gianh, Trường Ninh, Quảng Trạch, Triệu Phong, Vĩnh Linh, Nam Cửa Việt, Cam Lộ, Hiếu Giang, Cửa Tùng, Hải Lăng, Tuyên Phú và Bắc Trạch. Mục tiêu đặt ra là đến cuối năm 2026 có tối thiểu 10 xã đạt chuẩn.
Để hỗ trợ các địa phương, các sở, ban, ngành đang tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, thoát nước, trường học, nhà văn hóa và các công trình thiết yếu. Từ Quỹ Cứu trợ tỉnh, 12/14 xã được hỗ trợ gần 29,75 tỷ đồng khắc phục hạ tầng bị ảnh hưởng bởi thiên tai; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh cũng phân bổ hơn 204 triệu đồng hỗ trợ 3 mô hình tại xã Hiếu Giang và Nam Gianh.
Song song với đầu tư hạ tầng, tỉnh đẩy mạnh phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; triển khai sản xuất giảm phát thải trên khoảng 16.000 ha; đồng thời tăng cường tập huấn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và xây dựng vùng nguyên liệu gắn với thị trường.
Theo ông Tuấn, để hiện thực hóa mục tiêu, việc xác định đúng “điểm nghẽn” của từng địa phương có ý nghĩa quyết định. Cùng với ưu tiên nguồn lực cho những tiêu chí còn yếu, các xã cần phát huy nội lực, huy động sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và hợp tác xã; chú trọng phát triển sản xuất hàng hóa gắn với liên kết tiêu thụ, ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số.