KHƠI MỞ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DƯỢC LIỆU DƯỚI TÁN RỪNG PHÒNG HỘ THẠCH HÃN

Thứ hai - 07/09/2026 23:13

Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng phát triển lâm nghiệp bền vững, ngành lâm nghiệp đang từng bước chuyển mạnh từ tư duy “quản lý, bảo vệ rừng đơn thuần” sang phát triển “kinh tế lâm nghiệp đa giá trị”. Trên cơ sở đó, BQL Rừng phòng hộ lưu vực sông Thạch Hãn đã tổ chức khai thác tiềm năng dưới tán rừng nhằm tạo sinh kế, nâng cao giá trị kinh tế từ rừng gắn với bảo vệ tài nguyên rừng đang trở thành hướng đi hiệu quả.

Hiện Ban Quản lý được giao quản lý hơn 7.713 ha đất lâm nghiệp trên địa bàn các xã Hải Lăng, Triệu Phong, Nam Hải Lăng và phường Quảng Trị. Trong đó có hơn 4.078 ha rừng tự nhiên và khoảng 3.455 ha rừng trồng. Là đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, nhiều năm qua nguồn thu chủ yếu của Ban đến từ khai thác rừng trồng chuyển hóa và tỉa thưa nuôi dưỡng rừng phòng hộ. Tuy nhiên, khi diện tích rừng đến tuổi khai thác ngày càng giảm, nguồn thu cũng dần thu hẹp, trong khi yêu cầu quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng và duy trì hoạt động thường xuyên vẫn ngày càng lớn.
Trong bối cảnh ngành lâm nghiệp chuyển từ tư duy "bảo vệ rừng" sang phát triển "kinh tế lâm nghiệp đa giá trị", Ban Quản lý xác định việc nghiên cứu các mô hình kinh tế dưới tán rừng là hướng đi cần thiết để vừa tạo thêm sinh kế, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp. Đây cũng là định hướng phù hợp với Đề án phát triển cây dược liệu gắn với Chương trình OCOP của tỉnh Quảng Trị giai đoạn 20222026, tầm nhìn đến năm 2030.
Qua khảo sát thực tế, nhiều diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng do Ban quản lý có điều kiện sinh thái thuận lợi để nghiên cứu phát triển cây dược liệu. Tán rừng ổn định, đất giàu mùn hữu cơ, độ ẩm cao cùng điều kiện ánh sáng tán xạ là những yếu tố phù hợp với nhiều loài dược liệu ưa bóng, ưa ẩm.
Trên cơ sở đó, Ban Quản lý bước đầu nghiên cứu khả năng phát triển một số loài như sâm cau, khôi tía, giảo cổ lam, đẳng sâm; đồng thời tiếp tục khảo nghiệm các đối tượng tiềm năng khác như sa nhân tím, ba kích tím, thiên niên kiện, hà thủ ô đỏ, lá khôi, gừng gió... nhằm đánh giá khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái dưới tán rừng.
Điểm đáng chú ý là định hướng này không chỉ xuất phát từ nghiên cứu lý thuyết mà đã có những cơ sở thực tiễn. Năm 2025, Ban Quản lý từng triển khai mô hình thử nghiệm trồng nấm linh chi đỏ dưới tán rừng. Dù quy mô còn nhỏ, mô hình bước đầu cho thấy điều kiện vi khí hậu dưới tán rừng khá phù hợp đối với các loại dược liệu và lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế. Nền đất nhiều mùn, độ ẩm ổn định và nhiệt độ thích hợp giúp nấm sinh trưởng tốt mà không cần đầu tư lớn cho hệ thống điều tiết môi trường.
Từ kết quả bước đầu đó, Ban Quản lý có thêm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu phát triển dược liệu dưới tán rừng theo hướng lâu dài. Khác với sản xuất nông nghiệp thông thường, mô hình này tận dụng không gian sinh thái dưới tán mà không làm thay đổi hiện trạng rừng, đồng thời góp phần giữ ẩm đất, hạn chế xói mòn, tăng đa dạng sinh học và nâng cao giá trị tổng hợp của hệ sinh thái rừng.
Quan trọng hơn, đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm sinh kế cho các hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng. Khi người dân có thêm nguồn thu hợp pháp từ rừng, động lực gắn bó với rừng cũng được nâng lên, qua đó góp phần giảm nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng một cách bền vững.
Theo định hướng của Ban Quản lý, việc nghiên cứu phát triển dược liệu dưới tán rừng phải bảo đảm nguyên tắc không làm thay đổi mục đích sử dụng rừng, không ảnh hưởng đến chức năng phòng hộ, cấu trúc hệ sinh thái và hiện trạng rừng tự nhiên. Việc lựa chọn loài cây, quy mô triển khai và quy trình kỹ thuật sẽ được nghiên cứu kỹ lưỡng, tuân thủ các quy định của pháp luật về lâm nghiệp và đa dạng sinh học.
Hiện nay, ý tưởng phát triển dược liệu dưới tán rừng tại Ban Quản lý rừng phòng hộ lưu vực sông Thạch Hãn vẫn đang trong giai đoạn khảo sát và nghiên cứu. Tuy nhiên, với lợi thế về điều kiện sinh thái, quỹ đất lâm nghiệp cùng định hướng phát triển của tỉnh, đây được đánh giá là hướng đi nhiều triển vọng. Nếu có sự đồng hành của các cơ quan chuyên môn, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc lựa chọn giống, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm, những cánh rừng phòng hộ không chỉ thực hiện tốt chức năng bảo vệ môi trường mà còn từng bước trở thành không gian phát triển kinh tế xanh, góp phần nâng cao giá trị rừng và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Tác giả: Trương Quang Ngọc (BQL rừng PHLV sông Thạch Hãn)