Ứng dụng công nghệ sấy song mây bằng năng lượng mặt trời

Thứ tư - 17/12/2025 02:18

Trước yêu cầu đổi mới phương thức chế biến và thích ứng với điều kiện khí hậu ngày càng khắc nghiệt, nhiều địa phương đã chủ động tìm kiếm các giải pháp công nghệ phù hợp cho sản xuất. Tại xã Đồng Lê, mô hình sấy nguyên liệu song mây bằng năng lượng mặt trời do Hợp tác xã (HTX) Mây tre đan Vân Sơn triển khai đã giúp bà con chủ động hơn trong chế biến nguyên liệu. Mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt khi rút ngắn thời gian sấy, bảo đảm chất lượng nguyên liệu và mở ra hướng sản xuất bền vững cho người dân địa phương.

ảnh: Ông Lê Viết Sơn, Giám đốc HTX Mây tre đan Vân Sơn giới thiệu về nhà sấy bằng năng lượng mặt trời

Mạnh dạn đổi mới công nghệ
Sau nhiều năm hình thành và phát triển, HTX Mây tre đan Vân Sơn từng bước khẳng định vị thế trên thị trường bằng con đường đổi mới tư duy sản xuất, lấy khoa học công nghệ làm điểm tựa nâng cao giá trị sản phẩm. Theo ông Lê Viết Sơn, Giám đốc HTX, đến nay đơn vị đã thiết kế, sản xuất gần 500 mẫu mã mây tre đan tinh xảo, phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu; đồng thời mở rộng thu mua, chế biến nguyên liệu song mây tại địa phương, góp phần tạo sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân miền núi.

HTX đã đầu tư máy móc, từng bước nâng cao năng lực chế biến với hệ thống lò luộc nguyên liệu công suất 1,5 tấn/mẻ và lò sấy nguyên liệu 4,5 tấn/mẻ/48 giờ. Dù đã có những bước tiến đáng kể về cơ giới hóa, tuy nhiên, khâu xử lý nguyên liệu của HTX vẫn còn khá thủ công, đặc biệt là việc sử dụng lò sấy truyền thống và phơi hong tự nhiên. Cách làm này bộc lộ nhiều hạn chế về năng suất, chi phí và độ ổn định chất lượng, nhất là trong điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến thất thường.

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới công nghệ và thích ứng với biến đổi khí hậu, năm 2025, HTX Mây tre đan Vân Sơn đã tạo dấu ấn khi mạnh dạn ứng dụng nhà sấy song mây bằng năng lượng mặt trời, một bước đi được đánh giá là đột phá trong hiện đại công nghệ. Việc đưa nhà sấy bằng năng lượng mặt trời vào vận hành không chỉ khắc phục tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào nắng tự nhiên mà còn giúp HTX chủ động hơn trong tổ chức sản xuất, nâng cao năng lực chế biến và chất lượng nguyên liệu đầu vào.
Đây là mô hình thuộc khuôn khổ dự án “Ứng dụng công nghệ sấy song mây bằng năng lượng mặt trời” do Viện Nghiên cứu Công nghiệp rừng phối hợp với Trung tâm Khuyến nông triển khai. Dự án nhằm hỗ trợ các HTX và hộ sản xuất miền núi tiếp cận tiến bộ khoa học công nghệ, giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị nguyên liệu, phù hợp với định hướng phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn của ngành nông nghiệp. Trên cơ sở đó, mô hình sấy sử dụng năng lượng mặt trời được thiết kế phù hợp với quy mô HTX, giảm tiêu thụ nhiên liệu truyền thống, hạn chế tác động môi trường và phát triển nghề chế biến song mây theo hướng bền vững.
Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ nét, mô hình giúp giảm 100% chi phí nhiên liệu đốt, tiết kiệm khoảng 20% chi phí sấy so với phương pháp truyền thống; giảm từ 5-10% tỷ lệ phế phẩm và tăng ít nhất 15% hiệu quả kinh tế so với phơi hong tự nhiên. Công suất nhà sấy đạt 6 tấn nguyên liệu sau sấy/mẻ, góp phần tạo việc làm ổn định cho các hộ tham gia. Đồng thời, việc xây dựng nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm cũng được hoàn thiện, nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thị trường.

ảnh: Nhờ hệ thống sấy tự động bằng năng lượng mặt trời, các sản phẩm mây tre đan của HTX Vân Sơn có chất lượng đồng đều, rút ngắn thời gian sản xuất và giảm chi phí năng lượng

Theo ông Sơn, hệ thống sấy được trang bị bộ điều khiển tự động, duy trì ổn định các thông số nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió trong suốt quá trình vận hành. Nhờ đó, nguyên liệu sau sấy giữ được màu sắc, độ bền tự nhiên, hạn chế tình trạng mốc, cong, bạc màu, là những yếu tố từng gây nhiều khó khăn cho sản xuất song mây khi phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết trước đây.
Kỳ vọng nhân rộng mô hình
Việc đưa nhà sấy song mây bằng năng lượng mặt trời vào hoạt động đã giúp HTX Mây tre đan Vân Sơn chủ động nguồn nguyên liệu quanh năm, nâng cao năng suất và tạo thêm việc làm tại chỗ cho lao động địa phương. Đây được xem là hướng đi mới, góp phần nâng cao năng lực chế biến của vùng nguyên liệu song mây, đồng thời mở ra triển vọng nhân rộng mô hình trong thời gian tới.
Thực tế vận hành cho thấy hiệu quả kinh tế mang lại rất rõ rệt. Trước đây, mỗi đợt mưa kéo dài có thể khiến hàng tấn nguyên liệu bị chậm tiến độ, thậm chí hư hỏng do ẩm mốc, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất và giao hàng. Nay, với hệ thống sấy khép kín, thời gian sấy được rút ngắn xuống từ 48 giờ còn khoảng 30-36 giờ; năng suất ổn định, chất lượng nguyên liệu sau sấy đồng đều, giữ được màu sắc tự nhiên, không nứt, không cong vênh. Chi phí nhân công giảm đáng kể, mức hao hụt nguyên liệu cũng được hạn chế rõ rệt.
Theo ông Hà Đình Mạnh, Chủ nhiệm dự án, ưu điểm lớn nhất của công nghệ sấy năng lượng mặt trời là khả năng vận hành liên tục và ổn định. “Hệ thống được điều khiển hoàn toàn tự động, duy trì nhiệt độ khoảng 60°C bằng năng lượng mặt trời và chuyển sang điện lưới khi thiếu nắng. Nhờ vậy, chất lượng mẻ sấy luôn đồng đều, phù hợp với yêu cầu của các cơ sở chế biến và làng nghề. Đây cũng là công nghệ sấy sạch, ít phát thải, phù hợp với định hướng sản xuất xanh mà tỉnh Quảng Trị đang hướng tới”, ông Mạnh nhấn mạnh.

ảnh: Mô hình ứng dụng công nghệ sấy song mây bằng năng lượng mặt trời do Viện Nghiên cứu Công nghiệp rừng phối hợp với Trung tâm Khuyến nông triển khai

Là người trực tiếp sản xuất, ông Vũ Tú Nam, thành viên của HTX đã ghi nhận nhiều lời ích thiết thực khi sử dụng nhà sấy bằng năng lượng mặt trời. Ông Nam cho biết, trước đây, mỗi mùa mưa bão, việc phơi sấy song mây rất vất vả, có khi phải chấp nhận hao hụt lớn. Nay có nhà sấy, ông đã chủ động hoàn toàn quá trình. Một mẻ sấy 12 tấn nguyên liệu tươi thu được khoảng 6 tấn sau sấy, không bị mốc hay xuống màu. Mỗi đợt sấy có thể tiết kiệm 4-5 triệu đồng chi phí so với cách phơi truyền thống.
Đánh giá về tác động lâu dài, Giám đốc HTX Lê Viết Sơn cho rằng, mô hình đã tạo bước chuyển quan trọng trong phát triển sản xuất của HTX. Việc tự động duy trì nhiệt độ ổn định nhà sấy cho phép HTX vận hành quanh năm, kể cả trong những tháng mưa kéo dài. Nhờ đó, đơn vị chủ động thu gom nguyên liệu, đáp ứng các đơn hàng lớn và ổn định hơn. “Trước đây, HTX phải gom hàng dự trữ nhưng vốn hạn chế nên không mua được nhiều. Nay chủ động được thời gian sấy, chất lượng được khách hàng đánh giá cao, đơn hàng vì thế cũng đều hơn. Đây là cơ sở quan trọng để HTX mở rộng liên kết và xây dựng chuỗi sản xuất song mây bền vững”, ông Sơn cho biết.
Với những kết quả bước đầu đạt được, mô hình sấy song mây bằng năng lượng mặt trời tại HTX Mây tre đan Vân Sơn cho thấy tính khả thi và hiệu quả rõ nét, mở ra triển vọng nhân rộng, nhất là tại các vùng thường xuyên chịu tác động của mưa lũ. Việc ứng dụng công nghệ này không chỉ gia tăng giá trị nguyên liệu, cải thiện thu nhập mà còn góp phần hình thành phương thức sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường, phù hợp mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và kinh tế nông thôn của tỉnh.

Tác giả: Ngọc Lan