KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI CÂY NÉN

Chủ nhật - 04/10/2026 22:56

Cây nén (ném) thuộc họ hành tỏi, còn gọi là hành tăm, là cây rau thuộc nhóm rau gia vị, có thể dùng thân lá hoặc củ để chế biến các món ăn, bên cạnh đó còn được dùng như vị thuốc giải cảm cúm. Cây ném có thể trồng trên nhiều loại đất. Để cây phát triển thuận lợi nên chọn những loại đất thịt nhẹ, cát pha, đất đỏ bazan, đất tơi xốp, giàu mùn, chân vàn, thoát nước tốt.

Tỉa thưa, bón thúc phân sau thu hoạch thân lá

Về kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại cây nén cần lưu ý các nội dung sau:
1. Kỹ thuật trồng: Mùa vụ thích hợp cho cây nén là trồng vào tháng 9-10 (đầu mùa mưa). Đất trồng nén cần cày lật để xử lý cỏ dại và các mầm bệnh, đất phải được làm kỹ, tơi xốp và sạch cỏ dại. Lên luống rộng 1,2-1,5 m, rãnh rộng 0,3-0,5m và độ cao luống là 20-25 cm. Sau khi lên luống, rạch hàng bón phân; rãnh hàng sâu khoảng 15 cm. Mỗi luống trồng hàng dọc hoặc bố trí hàng ngang tùy theo điều kiện từng vùng, khoảng cách hàng cách hàng 20-25 cm Tiêu chuẩn củ nén giống: Củ chắc, có đường kính từ 1cm trở lên. Mỗi ha cần 500 kg củ giống (25kg/sào). Khoảng cách trồng mỗi củ 5-8 cm, độ sâu lấp củ từ 3-4 cm Lưu ý: Phải phủ một lớp rơm rạ băm ngắn lên luống sau khi trồng để giữ ẩm và hạn chế cỏ mọc, xói lở do mưa...
2. Lượng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây nén: Để cây nén phát triển tốt, cho năng suất cần phải có phân hữu cơ hoai mục.
Bón lót hoàn toàn phân hữu cơ hoai mục đã được xử lý các mầm bệnh với lượng 600- 1.000 kg/sào (1,2 tấn-2 tấn/ha) kết hợp 25kg lân + 5 kg ure + 2kg kali. Nếu trồng trên đất cát thì cần tăng lượng phân hữu cơ.
Bón thúc gồm 4 đợt:
+ Đợt 1 sau khi nén lên 3- 4 lá với lượng 1 kg ure + 0,5kg kali hoặc 3-4kg NPK 16-16-8 rải nhẹ cách gốc 5-10 cm kết hợp xáo nhẹ hoặc hoà nước tưới.
+ Đợt 2 khi cây nén phân nhánh với lượng 1 kg ure + 0,5 kg kali với lượng 1 kg ure + 0,5 kg kali hoặc 3-4 kg NPK 16-16-8 rải nhẹ cách gốc 5-10 cm kết hợp xáo nhẹ và làm cỏ.
+ Đợt 3 sau khi thu hoạch nén lá đợt 1: Bón với lượng 1,5kg ure + 1kg kali hoặc 5-6 kg NPK 16-16-8 rải nhẹ cách gốc 5-10 cm kết hợp vun nhẹ.
+ Đợt 4 sau khi thu hoạch ném lá đợt 2: Bón với lượng 1,5kg ure + 1kg kali hoặc 5-6 kg NPK 16-16-8 rải nhẹ cách gốc 5-10 cm kết hợp vun nhẹ.
3. Chăm sóc: Sau khi trồng, nếu đất khô tuyệt đối không được tưới nước để tránh thối giống. Khi cây mọc đều tiến hành tưới thấm bằng cách cho nước vào rãnh. Để giúp cây nén phát triển thuận lợi, chống chịu với các điều kiện bất lợi cho năng suất cao thì bên cạnh dùng các loại phân bón hóa học để bón có thể sử dụng các loại phân bón qua lá như Humic, Humate... để phun định kỳ cho cây ném giai đoạn sau thu hoạch thân lá hoặc sau nhổ tỉa thưa, có thể định kì 10 ngày phun 1 lần, lưu ý đảm bảo thời gian cách ly khi thu hoạch tối thiểu 10 ngày. Luôn đảm bảo luống thoát nước tốt, khơi rãnh không để ngập úng, xới xáo phá váng và có thể bổ sung thêm phân hữu cơ vi sinh sau các đợt mưa.
4. Phòng trừ sâu bệnh: Cây nén vừa sử dụng lá vừa sử dụng củ nên việc phòng trừ sâu bệnh hại phải kịp thời để bảo vệ bộ lá nhằm giữ mẫu mã đẹp là rất cần thiết. Cây nén thường bị một số sâu bệnh sau.
4.1. Bệnh khô vàng đầu lá: Bệnh đốm khô đầu lá do nấm Stemphylium botryosum W gây nên. Thời tiết âm u, sương mù, sương muối, nhiệt 0 độ từ 22-25 C là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển mạnh. Bệnh chủ yếu gây hại trên lá ở phần giữa của lá bánh tẻ. Mật độ trồng quá dày, bón nhiều phân đạm, ruộng tưới nước quá ẩm là nguyên nhân để bệnh phát triển nặng hơn. Biện pháp phòng trừ: Xử lý đất bằng vôi bột trước khi trồng 15-20 ngày. Chọn thời vụ trồng nén thích hợp nhất cho cây sinh trưởng, phát triển và hạn chế bệnh khô đầu lá. Trồng đúng mật độ, khoảng cách: hàng cách hàng 20-25cm, cây cách cây 8- 10cm. Tưới nước theo phương châm “chân ẩm đầu khô”. Vào những ngày có nhiều sương có thể tưới nước rửa sương vào buổi sáng để hạn chế bệnh phát triển. Phun trừ bệnh bằng các loại thuốc đặc trị ưu tiên dùng các thuốc sinh học, thuốc có nguồn gốc thực vật.
4.2. Bệnh tuyến trùng lá: Cây nhiễm bệnh tuyến trùng lá có triệu chứng xoăn lá, lây lan từ một số lá sau đó xoăn cả bụi, lá cứng, kém phát triển. Chú ý phòng trừ bằng xử lý đất bằng vôi, chế phẩm Trychodemar, bón phân hoai mục đã xử lý sạch mầm bệnh, tuyệt đối không bón phân tươi hoặc bón nhiều phân hoá học. Khi phát hiện nên nhổ bỏ và xử lý đất bằng vôi tại điểm đã nhổ bỏ. Có thể dùng thuốc trừ tuyến trùng để phun nhưng cần lưu ý thời gian cách ly.
4.3. Bệnh thối thân, thối củ: Cây có biểu hiện vàng úa, thân và củ lầy thối. Nguyên nhân do đất đọng nước, sau mưa không thoát nước kịp thời, mật độ quá dày, bón phân chưa hoai mục hoặc chưa qua xử lý. Để phòng trừ cần lên luống thoát nước tốt, bón phân hoai mục, tỉa thu hoạch thân lá tránh để quá dày.
5. Thu hoạch, sơ chế và bảo quản
5.1.Thu hoạch thân lá tươi: Với mục đích sử dụng thân lá thì thu họach khi cây còn tươi, khoảng 1,5-4 tháng sau trồng. Với mục đích này có thể tỉa các cây tốt rồi tiếp tục chăm sóc và thu hoạch nhiều đợt để thường xuyên có thu nhập.
5.2.Thu hoạch củ già: Củ thương phẩm thu hoạch khi lá đã già, gần khô. Nhổ củ, giũ sạch đất, có thể dùng rổ thưa có lỗ phù hợp để sàng lọc lấy củ.
5.3. Sơ chế đóng gói tại địa điểm đóng gói: Thao tác nhẹ nhàng trong khi sơ chế, đóng gói để tránh làm dập nát, hư hỏng sản phẩm. Đối với sản phẩm là thân lá nên dùng dây mềm buộc thành bó 0,5kg, đối với sản phẩm củ nên cho vào các bao lưới thưa trọng lượng 0,5-1kg.
5.4. Bảo quản sản phẩm: Sản phẩm phải được bảo quản tại địa điểm sạch sẽ, khô ráo, thoáng mát không có nguy cơ ô nhiễm hóa chất nông nghiệp và các chất vệ sinh, khử trùng, nên dùng cát sạch, khô để lấp kín lô củ. Có thể rửa sạch để khô ráo, cho vào bao lưới và bảo quản ở ngăn mát tủ lạnh để dùng cho gia đình. Trong quá trình bảo quản củ nén cần phải thường xuyên theo dõi lô củ, thay cát kịp thời những chỗ bị mưa ướt, loại bỏ củ bị lầy nhũn hoặc nhiễm bệnh.

Tác giả: Thái Thị Kim Tuyến (Trạm TT và BVTV Hải Lăng-Quảng Trị)