Nông nghiệp tuần hoàn-hướng đi an toàn, bền vững trong nông nghiệp

Thứ hai - 09/02/2026 09:53

Biến đổi khí hậu, giá vật tư nông nghiệp tăng cao và yêu cầu ngày càng khắt khe về an toàn thực phẩm đang đặt ra nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp. Để thích ứng, nhiều nông hộ và trang trại đã lựa chọn nông nghiệp tuần hoàn - mô hình sản xuất xanh, an toàn và bền vững, giúp tận dụng tối đa nguồn tài nguyên, giảm chi phí và bảo vệ môi trường sinh thái.

Nông nghiệp tuần hoàn là hệ thống sản xuất khép kín, trong đó chất thải của quá trình này trở thành đầu vào cho quá trình khác. Mọi phụ phẩm đều được tái sử dụng hợp lý, hạn chế tối đa phát thải ra môi trường. Theo Viện Thổ nhưỡng-Nông hóa, việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp giúp giảm 30-40% lượng phân bón hóa học, cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng khả năng giữ nước và giảm phát thải khí nhà kính. Áp dụng mô hình canh tác tuần hoàn giúp tăng năng suất cây trồng từ 10-15%, đồng thời duy trì độ bền vững của hệ sinh thái nông nghiệp.
Một trong những mô hình tiêu biểu là trồng sen kết hợp nuôi tôm, cá, một hình thức canh tác đang được mở rộng tại các vùng trũng ven sông. Trên diện tích 2 ha ruộng thấp, ông Hồ Đình Khánh ở xã Triệu Cơ đã tận dụng để nuôi cá diêu hồng, cá trắm, mè kết hợp với trồng sen. Mô hình này tạo vòng tuần hoàn dinh dưỡng tự nhiên: chất thải của thủy sản trở thành nguồn phân hữu cơ cho sen, còn cây sen lại cung cấp bóng mát, ổn định nhiệt độ nước và hạn chế rong rêu. Nhờ đó, ông Khánh đã thu được lợi nhuận cao hơn trồng lúa từ 2-3 lần, đồng thời cũng giảm được chi phí về phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đáng kể.
Song song đó, việc tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để ủ phân hữu cơ đang mang lại hiệu quả thiết thực. Thay vì đốt bỏ gây ô nhiễm, người dân sử dụng chế phẩm vi sinh để ủ rơm, kết hợp với phân chuồng hoặc tro trấu, tạo ra phân compost giàu dinh dưỡng. Loại phân này bón trở lại cho ruộng lúa hay vườn cây ăn quả giúp đất tơi xốp, tăng khả năng giữ ẩm và giảm nhu cầu phân hóa học. Việc “trả lại cho đất những gì đất đã cho đi” đang trở thành thói quen sản xuất mới, góp phần giữ gìn cân bằng sinh thái cho đồng ruộng.
Các mô hình nông lâm kết hợp cũng mang lại hiệu quả rõ rệt tại các vùng gò đồi Quảng Trị. Người dân xã Cồn Tiên trồng xen cây lâm nghiệp như keo, tràm với cây dược liệu (lá vằng, cây hương bài...), hồ tiêu với các loại cây họ đậu vừa khai thác đa tầng sinh thái, vừa giảm xói mòn, giữ ẩm cho đất, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, giảm rủi ro, tăng hiệu quả kinh tế lên gấp đôi so với trồng thuần. Một số nơi còn chăn thả gia súc kết hợp, tận dụng lá cây làm thức ăn xanh, phân gia súc lại được dùng bón cho cây trồng- tạo thành vòng sản xuất khép kín, thân thiện và hiệu quả.
Nông nghiệp tuần hoàn không chỉ giúp giảm chi phí, tăng thu nhập mà còn tạo ra nông sản an toàn, thân thiện môi trường, phù hợp xu thế tiêu dùng xanh hiện nay. Từ các sản phẩm hữu cơ, phân bón sinh học đến nguồn thực phẩm sạch-tất cả đều góp phần định hình nền nông nghiệp mới, hướng tới sinh thái và bền vững.
Phát triển nông nghiệp tuần hoàn chính là chìa khóa mở ra tương lai xanh, an toàn cho sản xuất nông nghiệp. Khi người nông dân biết “biến rác thành tài nguyên”, kết nối các chu trình sinh học trong sản xuất, đó không chỉ là bước tiến kỹ thuật mà còn là sự chuyển đổi tư duy từ “canh tác lấy đi” sang “canh tác trả lại”. Và khi đất được hồi sinh, cây trồng khỏe mạnh, môi trường được bảo vệ, đó cũng là lúc nông nghiệp thật sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Tác giả: Lê Thị Hảo